Wszystko, co warto wiedzieć o chorobie Pompego
Choroba Pompego – kompendium wiedzy
Choroba Pompego jest spowodowana niedoborem kwaśnej alfa-glukozydazy, enzymu lizosomalnego uczestniczącego w procesie rozkładu glikogenu do glukozy. Następstwem jest nadmierne gromadzenie które prowadzi do akumulacji glikogenu szczególnie w mięśniach szkieletowych i oddechowych, mięśniu sercowym, a także w wątrobie i układzie nerwowym, powodując osłabienie mięśni i przedwczesną śmierć z powodu niewydolności oddechowej lub niewydolności serca. Objawy zależą od stopnia zachowanej resztkowej aktywności enzymu. Całkowity brak aktywności prowadzi do ciężkich zaburzeń w pierwszych miesiącach życia, obejmujących uogólnioną wiotkość i kardiomiopatię przerostową ze zwężeniem drogi odpływu z lewej komory (postać o wczesnym początku). Częściowy niedobór enzymu może się ujawnić w każdym wieku nieswoistymi objawami miopatii proksymalnej (niedowład obręczowo-kończynowy) i niewydolności oddechowej, zazwyczaj bez współistniejącej kardiomiopatii (postać o późnym początku).
Dwie postacie choroby Pompego:
Choroba Pompego w postaci niemowlęcej
W pierwszych tygodniach życia choroba powoduje ogólną wiotkość mięśni, kardiomiopatię przerostową, niewydolność oddechową, trudności w karmieniu i opóźnienie wzrastania. Objawy mogą być wykryte już w okresie prenatalnym. U wielu dzieci stwierdza się powiększenie wątroby i języka oraz niedosłuch. Przerost mięśnia sercowego prowadzi do zwężenia drogi odpływu z lewej komory oraz ucisku płuc. Mogą wystąpić zaburzenia czynności układu przewodzącego serca. Nieleczona choroba prowadzi zazwyczaj do zgonu w pierwszym roku życia. Powyżej drugiego miesiąca życia, zaburzenia są zwykle mniej nasilone. Głównym objawem klinicznym jest obniżenie napięcia mięśni i opóźnienie rozwoju ruchowego. z powodu odkładania się glikogenu mięśnie są twarde i mają konsystencję gumy. Przerost łydek i objaw Gowersa mogą sugerować dystrofię mięśniową Duchenne’a, ale objawy te występują w młodszym wieku niż w dystrofinopatii.
Choroba Pompego w postaci o późnym początku
Główną cechą jest niedowład proksymalny mięśni objawiający się trudnościami we wchodzeniu po schodach, wstawaniu z łóżka lub krzesła oraz unoszeniu ramion. Obraz kliniczny może przypominać dystrofię mięśniową obręczowo-kończynową, często współistnieje niewydolność oddechowa. Po zabiegu w znieczuleniu ogólnym wydolność oddechowa może się gwałtownie pogorszyć, powodując konieczność przewlekłego wspomagania oddychania. w wieku młodzieńczym występuje mniejsza sprawność ruchowa w porównaniu z rówieśnikami. U dzieci zauważalne może być powiększenie języka i/lub wątroby, może dojść do rozwoju hiperlordozy lędźwiowej i skoliozy. Wielu chorych, którzy zachorowali w wieku dorosłym, prowadziło wcześniej normalną aktywność życiową bez zauważalnych ograniczeń sprawności fizycznej.
Leczenie obejmuje terapię przyczynową za pomocą enzymatycznej terapii zastępczej, która polega na przewlekłej substytucji alglukozydazy alfa, czyli rekombinowanego analogu naturalnego enzymu oraz terapie objawowe poszczególnych zaburzeń, np. niewydolności serca lub niewydolności oddechowej.
Choroba może się rozwijać podstępnie przez wiele lat. Retrospektywnie dorośli pacjenci opisują często mniejszą sprawność ruchową już w wieku dziecięcym. U niektórych osób pierwszą stwierdzoną nieprawidłowością jest zwiększone stężenie transaminaz, sugerujące początkowo chorobę wątroby, a w rzeczywistości związane z uszkodzeniem mięśni, co potwierdza podwyższona aktywność kinazy kreatynowej (CK). Dostępne są testy przesiewowe suchej kropli krwi. Rozpoznanie ustala się na podstawie obniżonej aktywności kwaśnej alfa-glukozydazy oraz wyniku badania genetycznego, potwierdzającego występowanie wariantów patogennych w obu allelach genu GAA. Leczenie przyczynowe polegające na enzymatycznej terapii zastępczej zwiększa przeżywalność dzieci z postacią wczesną oraz stabilizuje lub poprawia sprawność ruchową i wydolność oddechową pacjentów z postacią późną.
Choroba Pompego – kategoryzacja medyczna
Nazwa: choroba Pompego (glikogenoza typu 2)
Nazwa angielska: Pompe disease (glycogen storage disease II – GSD II)
Częstość występowania: 1/40 000 (postać o wczesnym początku 1/140 000, postać o późnym początku 1/60 000)
Dziedziczenie: autosomalne recesywne
ICD-10: E74.0 / E74.026
MIM: 232 300
GeneReviews: NBK1261
ORPHA: 365
GARD: 5714
Gen: GAA (LRG_673)
Białko: kwaśna alfa-glukozydaza
Wiek wystąpienia choroby: może wystąpić w każdym wieku
Synonimy dla nazwy Choroba Pompego
- glikogenoza typu 2 (glycogenosis type II)
- choroba spichrzania glikogenu typu 2 (glycogen storage disease II – GSD2)
- niedobór alfa-glukozydazy lizosomalnej (lysosomal alpha-glucosidase deficiency)
- niedobór kwaśnej maltazy (acid maltase deficiency)
- niedobór kwaśnej alfa-1,4-glukozydazy (alpha1,4glucosidase deficiency)
- niedobór GAA (GAA deficiency)
Choroba Pompego – Ciekawostki i newsy
Wywiad lekarski jest pierwszym etapem badania, które z reguły przeprowadza lekarz. Jest on ważnym elementem diagnostyki. Pomaga on w zebraniu kluczowych informacji dotyczących stanu zdrowia oraz do wysnucia wstępnych wniosków w kierunku diagnozy. W przypadku choroby Pompego, ze względu na podobieństwo objawów do innych schorzeń, lekarz powinien zlecić szereg specjalistycznych badań w celu ostatecznego potwierdzenia diagnozy.
#chorobaPompego #wywiadLekarski
Przygotowanie pacjenta do wywiadu lekarskiego jest ważnym elementem, który wpływa na otrzymanie prawidłowej diagnozy. Osoba przygotowująca się do badania powinna zwrócić uwagę na charakter dolegliwości. W jakich okolicznościach one powstają. Kiedy się nasilają, a kiedy łagodzą. Podczas wizyty powinno się także posiadać listę przyjmowanych leków z dawkowaniem oraz wcześniejszą dokumentację medyczną, która dotyczy schorzenia. Ważna jest także szczerość. Zatajanie jakichkolwiek faktów dotyczących choroby może prowadzić do nieprawidłowej diagnozy lub do wydłużenia czasu jej trwania.
#wywiadLekarski
Szukając informacji na temat chorób genetycznych do których należy choroba Pompego możemy spotkać się z terminem genotyp. Nazwa ta oznacza całkowity zestaw genów, który posiada organizm. Wszystkie istoty żywe, które mają materiał genetyczny, czyli bakterie, rośliny zwierzęta oraz oczywiście człowiek mają swój genotyp. Genotyp zawiera pełną informację genetyczną dotyczącą danego organizmu. Każdy osoba posiada swój unikalny genotyp, wyjątkiem są tutaj bliźnięta jednojajowe
Fenotyp można określić jako wynik oddziaływania środowiska na genotyp. Oznacza on wszystkie cechy wykształcone podczas rozwoju organizmu. Możemy do nich zaliczyć np. budowę ciała, kolor włosów, oczu, ale także skłonność do chorób lub temperament. W genotypie mamy zapisaną pełną informację genetyczną, jednak to jak rozwiną się poszczególne cechy zależy od środowiska. Przykładem może być wzrost u człowieka. Dziecko mające wysokich rodziców ma predyspozycje do takiego wzrostu. Jednak gdy nie będzie miało ono dostępu do odpowiednich składników odżywczych lub zacznie palić papierosy w okresie dojrzewania, to może nie osiągnąć genetycznie zaprogramowanej wysokości ciała. Warto zauważyć, że te same genotypy w różnych środowiskach mogą dać różne fenotypy. Możemy się spotkać także z sytuacją odwrotną, czyli różne genotypy pod wpływem środowiska mogą dać podobne fenotypy.
#chorobaPompego #wywiadLekarski
Za choroby genetyczne w tym chorobę Pompego odpowiadają mutacje genów, czyli nieprawidłowości w ich budowie. Część z nich jest dziedziczona, a niektóre powstają samoistnie. Podczas badań w genotypie można wykryć poszczególne mutacje genów odpowiadające za dane choroby lub predyspozycje do danego schorzenia. Termin penetracja mutacji genu oznacza częstość wystąpienia choroby w populacji wszystkich nosicieli nieprawidłowego genu. W niektórych przypadkach może być ona równa 100%. Oznacza to, że u wszystkich nosicieli wystąpi schorzenie. Na zmniejszenie penetracji mogą mieć wpływ czynniki środowiskowe np. styl życia. Istnienie tego zjawiska jest niekorzystne w diagnostyce oraz przywidywaniu ryzyka wystąpienia choroby u krewnych pacjenta.
#chorobyGenetyczne
Termin ekspresja genu w skrócie oznacza z jaką częstotliwością dany gen daje podobne objawy choroby. Jeżeli ekspresja genu jest zmienna to osoby chore na to samo schorzenie mogą mieć zupełnie inne objawy z różnym nasileniem. Jeżeli ekspresja genu jest stała oraz penetracja bliska 100%, to taka korelacja jest bardzo przydatna w diagnostyce danego schorzenia. Za jedną chorobę genetyczną mogą odpowiadać różne mutacje danego genu. Na przykład w chorobie Pompego wyodrębniono ponad 100 mutacji genu GAA, które są za nią odpowiedzialne. Poszczególne mutacje odpowiadające za jedno schorzenie mogą mieć też różną ekspresję genu.
#chorobyGenetyczne
Ważną rolę w chorobie Pompego odgrywa badanie nieprawidłowości genu odpowiedzialnego za to schorzenie. W Centrum Medycznym Uniwersytetu Erasmusa w Roterdamie zostało zidentyfikowane i skatalogowane ponad 100 mutacji i liczne warianty genu GAA odpowiedzialnego za chorobę Pompego. Zauważono, że istnieją pewne typowe mutacje z przydatnymi korelacjami genotyp-fenotyp podczas diagnostyki. Są także mniej specyficzne i wiele rzadkich, które są w tym wypadku mniej przydatne. Badanie mutacji odgrywa ważną rolę w identyfikowaniu nosicieli w rodzinie, w której ona wystąpiła. Na podstawie wiedzy zebranej w bazach danych na całym świecie, można także oszacować procentowe występowanie danych mutacji w poszczególnych populacjach. Może to wpływać korzystnie na poprawę diagnostyki na danym terenie
#chorobaPompego
Jednym z najbardziej zajętych organów przez chorobę Pompego o późnym początku jest przepona. Jej dysfunkcja prowadzi do niewydolności oddechowej. W związku z tym ocena czynności przepony może być ważna podczas monitorowania progresji choroby oraz skuteczności leczenia. Grupa włoskich lekarzy przeprowadziła badania i wykazała, że do oceny funkcji przepony wystarczające może być jedynie badanie USG przy ustaleniu pewnych założeń. Udowodniono, że ocena uzyskana w ten sposób istotnie koreluje z wynikami badania spirometrycznego. Przewagą takiego badania nad spirometrią jest:
- większa dostępność
- mniejszy koszt
- mniejsze zaangażowanie pacjenta przy przeprowadzaniu badania
#chorobaPompego
1 stycznia 2025 roku Polska obejmie prezydencję na okres 6 miesięcy w Radzie Unii Europejskiej. Podczas trwania prezydencji kraj nasz będzie przewodniczyć posiedzeniom Rady na wszystkich szczeblach, w tym dotyczącym zdrowia. Każdy kraj wcześniej przygotowuje program na czas prezydencji oraz wyznacza priorytety. W październiku tego roku odbył się okrągły stół pt. „HEALTHCARE POLICY SUMMIT: PRIORYTETY ZDROWOTNE POLSKIEJ PREZYDENCJI W RADZIE UNII EUROPEJSKIEJ 2025” mający na celu omówienie zagadnień dotyczących zdrowia. Między innymi poruszona została kwestia chorób rzadkich. Zauważono, że Polska może stanowić dobry przykład dla innych krajów w zakresie leczenia oraz diagnozowania takich chorób. Jednym z priorytetów wpływających na optymalizację leczenia są nowoczesne techniki diagnostyczne oraz realne wzmocnienie istniejących ośrodków eksperckich. Podkreślono, że istnieje problem z organizacją opieki zdrowotnej nad dorosłymi pacjentami z chorobami rzadkimi nie tylko w Polsce, ale także na poziomie europejskim. Stwierdzono, że jednym z celów prezydencji Polski powinna być harmonizacja programów badań przesiewowych na poziomie europejskim
#chorobyRzadkie
W chorobie Pompego na skutek mutacji genu w tkance mięśniowej akumulowany jest glikogen. Skutkuje to jej uszkodzeniem. Mięśnie to nie jedyne miejsce, gdzie jest on odkładany. Magazynowany jest także w innych obszarach organizmu